
Recursos
Geral
Páginas educativas ESA: www.esa.int/education
Páginas educativas da aventura do homem no espaço: http://www.esa.int/spaceflight/education
Dictionary.com: www.dictionary.com
Plant Biocentre: http://www.bio.ntnu.no/Plantebiosenteret/Engelsk/index.htm
Canadarm (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/eng/exploration/canadarm/default.asp
ESA Kids : http://www.esa.int/kids

O que é a Estação Espacial Internacional?
Estação Espacial Internacional: www.esa.int/export/esaHS/iss.html
Outras agências espaciais: www.esa.int/export/esaHS/ESAGRE0VMOC_index_0.html
Participação europeia: http://www.esa.int/esaHS/isselements.html
Cúpula: http://www.esa.int/esaHS/ESA65K0VMOC_iss_0.html
DSM-R: http://www.esa.int/esaHS/ESAOXX0VMOC_iss_0.html
Braço Robótico Europeu: http://www.esa.int/esaHS/ESAQEI0VMOC_iss_0.html
KidSpace (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/eng/kidspace/kidspace.asp
Centros de Operação e Suporte ao Utilizador: www.esa.int/export/esaHS/ESA1WJ0VMOC_iss_0.html
1.1
Investigação no espaço: www.esa.int/export/esaHS/research.html
Laboratório Columbus: www.esa.int/export/esaHS/ESAAYI0VMOC_iss_0.html
Laboratório Columbus, ficha descritiva, com link para as instalações de investigação no interior do laboratório Columbus:
www.esa.int/export/esaHS/ESAFRG0VMOC_iss_0.html
Biolab: www.esa.int/export/esaHS/ESA8EG0VMOC_iss_0.html
1.2
Onde está localizada a ISS?
Onde está localizada a ISS? www.esa.int/seeiss
Observe a ISS da sua cidade (info): www.esa.int/export/esaHS/ESA0I6KE43D_index_0.html
Onde está localizada a ISS? – mapa-mundo (NASA): www.spaceflight.nasa.gov/realdata/tracking/index.html
Posso observar a ISS do meu jardim? (NASA): www.spaceflight.nasa.gov/realdata/sightings/index.html
Mais informações sobre órbitas:
Órbitas: www.esa.int/export/esaCP/ESA104MBAMC_FeatureWeek_0.html
Programa interactivo sobre satélites em órbita: www.esa.int/export/esaCP/ESAC8Z1VMOC_FeatureWeek_0.html
Lance uma bala de canhão em órbita (NASA): http://spaceplace.jpl.nasa.gov/orbits1.htm
Órbitas animadas (CNES – em francês): http://www.cnes.fr/html/_98_100_3519_3718_3738_.php
Planetas/Astronomia:
Planetas e sistemas planetários: www.esa.int/export/esaCP/ESAYIXNED2D_index_0.html
http://www.esa.int/esaCP/ESAG3VG18ZC_index_0.html
Série de exercícios sobre astronomia da ESA/ESO (ferramenta didáctica): www.astroex.org/
Glossário científico: http://www.esa.int/esaSC/SEMVH0S1VED_index_0.html
Temas espaciais: http://www.esa.int/esaSC/SEMH6QS1VED_index_0.html
Satélites:
Eduspace (ferramenta didáctica – observação da Terra): www.eduspace.esa.int/
Meteorologia (ferramenta didáctica – satélite MSG): www.esa.int/export/esaCP/ESASW5OED2D_index_0.html
Observação da Terra: www.esa.int/export/esaSA/earth.html
Telecomunicações: http://www.esa.int/esaTE/
Navegação: http://www.esa.int/esaNA/
Satélites: www.esa.int/export/esaCP/ESAN2VG18ZC_index_0.html
1.3
Human Spaceflight (Aventura do Homem no espaço): http://www.esa.int/esaHS/
A respeito da Estação Espacial Internacional: http://www.esa.int/esaHS/ESA6NE0VMOC_iss_0.html
Parceiros da Europa: http://www.esa.int/esaHS/ESA0241VMOC_iss_0.html
Carreiras no espaço (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-careers_space.pdf
Carreiras na indústria espacial (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-job_space.pdf
1.4
Human Spaceflight (Aventura do Homem no espaço): http://www.esa.int/esaHS/
A respeito da Estação Espacial Internacional: http://www.esa.int/esaHS/ESA6NE0VMOC_iss_0.html
Participação europeia: http://www.esa.int/esaHS/isselements.html
MELFI: http://www.esa.int/esaHS/ESAJVCF18ZC_index_0.html
Criossistema: http://www.esa.int/esaHS/ESABHPVTYWC_index_0.html
Microgravity Science Glovebox (caixa de luvas para a investigação em microgravidade): http://www.esa.int/esaHS/ESAUEQVTYWC_index_0.html
Centros de controlo: http://www.esa.int/esaHS/ESAOYJ0VMOC_iss_0.html
Estados participantes: http://www.esa.int/esaHS/partstates.html
Agência Espacial Europeia (ESA): http://www.esa.int
Outras agências espaciais: http://www.esa.int/esaHS/ESAGRE0VMOC_index_0.html
Missão Odissea: http://www.esa.int/esaHS/ESAZ9576K3D_astronauts_0.html
Astronautas: http://www.esa.int/esaHS/astronauts.html

A construção da Estação Espacial Internacional
Estado actual: http://www.esa.int/esaHS/ESAI2X0VMOC_iss_0.html
Estágios de montagem (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/eng/iss/assembly/default.asp
Nodo 2: http://www.esa.int/esaHS/ESAWEL0VMOC_iss_0.html
Nodo 3: http://www.esa.int/esaHS/ESAFQL0VMOC_iss_0.html
Canadarm2: http://www.space.gc.ca/asc/eng/exploration/canadarm/default.asp
2.1
Tecnologia de foguetões (Guia do Professor): http://www.esa.int/esaCP/ESAOMFG18ZC_index_0.html
AVeículo de Transporte Automático (ATV): http://www.esa.int/esaHS/ESA4ZJ0VMOC_iss_0.html
Aprender a viver com as leis do movimento: http://www.esa.int/esaHS/ESABYU0VMOC_astronauts_0.html
Lançadores:
Lançadores: http://www.esa.int/esaLA/index.html
Acção e reacção: http://www.esa.int/esaCP/ESA1NFG18ZC_index_2.html
Combustível verde para a Propulsão Espacial: http://www.esa.int/esaCP/ESAM1TPZ9NC_index_2.html
Como funcionam os lançadores?: http://www.esa.int/esaKIDSen/SEMIGIYEM4E_Liftoff_0.html
As trajectórias certas: http://www.esa.int/esaCP/ESA6YFG18ZC_index_2.html
O que é um lançador? http://esamultimedia.esa.int/multimedia/gamekids/index.html
Três andares no espaço: http://www.esa.int/esaCP/ESAMPFG18ZC_index_2.html
2.2
Passeios espaciais: www.esa.int/export/esaHS/GGGM04JPEIC_astronauts_0.html
Astronautas europeus: www.esa.int/export/esaHS/astronauts.html
EVA: Actividade Extraveicular (NASA): http://www.spaceflight.nasa.gov/station/eva/index.html
EVA: Actividade Extraveicular (JAXA): http://spaceinfo.jaxa.jp/note/yujin/e/yuj101_eva_e.html
Fatos espaciais (JAXA): http://spaceinfo.jaxa.jp/note/yujin/e/yuj108_suits_e.html
Fatos espaciais (NASA): http://www.jsc.nasa.gov/programs/exhibits/suits.html
2.3
Ficha descritiva, Braço Robótico Europeu (ERA): http://www.esa.int/esaHS/ESAQEI0VMOC_iss_0.html
Ficha descritiva, Cúpula: http://www.esa.int/esaHS/ESA65K0VMOC_iss_0.html
Canadarm2 (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/eng/exploration/canadarm/default.asp
História dos Robôs (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-story_robot.pdf
Introdução ao estudo de Robôs e Sistemas Automatizados (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-robot_edu.pdf

A vida a bordo da Estação Espacial Internacional
Astronautas europeus: http://www.esa.int/esaHS/astronauts.html
Viver no espaço: www.esa.int/export/esaHS/ESAGO90VMOC_astronauts_0.html
Vida quotidiana: www.esa.int/export/esaHS/ESAH1V0VMOC_astronauts_0.html
Aprender a viver com as leis do movimento: www.esa.int/export/esaHS/ESABYU0VMOC_astronauts_0.html
3.1
Astronautas europeus: www.esa.int/export/esaHS/astronauts.html
Missão Odissea: www.esa.int/export/esaMI/Odissea_Mission_ENGLISH/
Viver no espaço: www.esa.int/export/esaHS/ESAGO90VMOC_astronauts_0.html
Aprender a viver com as leis do movimento: www.esa.int/export/esaHS/ESABYU0VMOC_astronauts_0.html
Vida quotidiana: www.esa.int/export/esaHS/ESAH1V0VMOC_astronauts_0.html
Viver na ISS (referências educadores, CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-liv_wor_iss.pdf
Viver no espaço (NASA): www.spaceflight.nasa.gov/living/index.html
Aprender a viver com as leis do movimento: www.esa.int/export/esaHS/ESABYU0VMOC_astronauts_0.html
3.2
Viver no espaço: www.esa.int/export/esaHS/ESAGO90VMOC_astronauts_0.html
Aprender a viver com as leis do movimento: www.esa.int/export/esaHS/ESABYU0VMOC_astronauts_0.html
Vida quotidiana: www.esa.int/export/esaHS/ESAH1V0VMOC_astronauts_0.html
Viver na ISS (referências educadores, CSA): http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-liv_wor_iss.pdf
Viver e trabalhar na ISS: http://www.space.gc.ca/asc/pdf/educator-living_iss.pdf
Viver no espaço (NASA): www.spaceflight.nasa.gov/living/index.html
3.3
Reciclagem da água (Projecto MELISSA): http://www.estec.esa.nl/ecls/?p=melissa
http://www.esa.int/esaCP/ESAMEHG18ZC_Improving_0.html
http://www.esa.int/esaCP/ESA4QGZ84UC_Improving_0.html
http://www.esa.int/esaCP/ESA9CV0VMOC_Life_0.html
Água na Estação Espacial (NASA): http://spaceflight.nasa.gov/living/factsheets/water.html
Os sistemas de suporte à vida da Estação Espacial Internacional (NASA): http://www.nasa.gov/centers/marshall/pdf/104840main_eclss.pdf
Purificação da água (NASA): http://virtualastronaut.jsc.nasa.gov/teacherportal/pdfs/WaterPurificationfortheISS.pdf
2003, Ano Internacional da Água Doce (UNESCO): http://www.wateryear2003.org/ev.php?URL_ID=1456&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201

O trabalho a bordo da Estação Espacial Internacional
Investigação no espaço: www.esa.int/export/esaHS/research.html
Centros de Operação e Suporte ao Utilizador: www.esa.int/export/esaHS/ESA1WJ0VMOC_iss_0.html
4.1
Imponderabilidade:
Imponderabilidade: www.spaceflight.esa.int/users/materials
Imponderabilidade no espaço: www.esa.int/export/esaCP/ESAB2VG18ZC_index_0.html
Microgravidade (NASA): http://www.nasa.gov/audience/foreducators/k-4/features/F_Microgravity_Bad_Hair_Day.html
Órbitas (animação – imponderabilidade): www.esa.int/export/esaCP/ESA104MBAMC_FeatureWeek_0.html
Lance uma bala de canhão em órbita (NASA): http://spaceplace.jpl.nasa.gov/orbits1.htm
Voos parabólicos e foguetões de sondagem:
Voos parabólicos da ESA: www.spaceflight.esa.int/users/file.cfm?filename=miss-parafl
Voos parabólicos de estagiários da ESA: www.estec.esa.nl/outreach/parabolic/
Estagiários flutuantes em acção!: www.esa.int/export/esaHS/ESAFDMPV16D_index_0.html
Foguetões de sondagem: www.esa.int/export/esaHS/ESATRRVRXLC_research_0.html
4.2
Investigação no espaço: www.esa.int/export/esaHS/research.html
Benefícios da investigação científica realizada na ISS (CSA): http://www.space.gc.ca/asc/eng/iss/science.asp
Investigação no espaço (NASA): http://spaceresearch.nasa.gov/
Viver no espaço, com link para: trabalho (NASA): www.spaceflight.nasa.gov/living/index.html
Biolab: www.esa.int/export/esaHS/ESA8EG0VMOC_iss_0.html
Microgravity Science Glovebox (caixa de luvas para a investigação em microgravidade): www.esa.int/export/esaHS/ESAUEQVTYWC_research_0.html
Experiências durante a missão de Frank De Winne: www.esa.int/export/esaMI/Odissea_Mission_ENGLISH/ESA0J176K3D_0.html
4.3
Jardins no espaço: http://www.esa.int/esaHS/ESA93GG18ZC_research_0.html
AArtigos sobre plantas no espaço (NASA):
http://www.nasaexplores.com/search_nav_k_4.php?id=01-048&gl=k4
http://www.nasaexplores.com/search_nav_9_12.php?id=03-002&gl=912
http://www.nasaexplores.com/search_nav_5_8.php?id=03-014&gl=58
http://www.nasaexplores.com/search_nav_5_8.php?id=02-042&gl=58
http://liftoff.msfc.nasa.gov/news/2003/news-plants.asp
Investigação sobre plantas no espaço (NASA): http://exploration.nasa.gov/articles/gardengrow.html
Plantas podem reciclar: http://nasaexplores.nasa.gov/show_912_teacher_st.php?id=030109113549
Recipientes de plantas: http://www.ntnu.no/gemini/2001-05/30_1.htm
http://www.nasaexplores.com/show_58_teacher_st.php?id=030109112217
4.4
Experiência sobre exposição e degradação de materiais (MEDET): http://www.cnes.fr/
http://www.onera.fr/
http://www.soton.ac.uk/
http://www.estec.esa.nl/
Ciência dos Materiais no espaço: http://www.spaceflight.esa.int/users/materials/index.html
A respeito da investigação no espaço: http://www.esa.int/esaHS/ESA6CT0VMOC_research_0.html
Tecnologia inovadora: http://www.esa.int/esaHS/ESAELP0VMOC_research_0.html
No interior do Laboratório Columbus / Laboratório de Ciência dos Materiais: http://www.esa.int/esaHS/ESATZR0VMOC_iss_0.html
http://www.esa.int/esaHS/ESA2HT0VMOC_iss_0.html
Columbus/ carga útil exterior: http://www.esa.int/esaHS/ESAAYI0VMOC_iss_0.html

Viagens futuras
Futuro: www.esa.int/export/esaHS/future.html
Futuro da Aventura do Homem no espaço: www.esa.int/export/esaCP/GGGUPPD3KCC_Life_0.html

Referências bibliográficas
Aschehoug og Gyldendals Lille Norske Leksikon, Kunnskapsforlaget, Oslo 2000. ISBN 82-573-0796-3
H. Bakalian, C. A. Caputo, E. M. Eiger et al. (eds.), Exploring the Universe, Prentice Hall, New Jersey 1993. ISBN 0-13-977331-2
P. E. Blackwood, J. A. Boeschen, A. A. Carin et al., HBJ SCIENCE, Harcourt Brace Jovanovich, in association with the Science
Museum, Orlando 1985. ISBN 0-15-365494-5
K. Bradshaw, M. Crowley, C. Jenner et al. (eds.), SCIENCE, Dorling Kindersley, London 2002. ISBN 0-7513 3981 4
G. Caprara and G. Reibaldi, SPAZIO Base Europa – Come Utilizzare Per La Terra La Stazione Spaziale Internazionale, Instituto
Geografico DeAGOSTINI S.p.A., In collaborazione con European Space Agency, Novara 2001. ISBN 88-415-9545-0
N. Champion (ed.), Verdensrommet, Tiden Norsk Forlag A/S, 1992. ISBN 82-10-03520-7.
H. Cooper and N. Henbest, Damms store bok om universet – spennende oppgaver og forsøk som avslører universets hemmeligheter,
N.W. Damm & Søn A.S. 1995. ISBN 82-517-8045-4
Det kongelige kirke- utdannings- og forskningsdepartement, Læreplanverket for den 10-årige grunnskolen, Nasjonalt Læremiddelsenter,
1996. ISBN 82-7726-411-9
M. J. Dyson, Space Station Science – life in free fall, Scholastic, New York 1999. ISBN 0-590-05889-4
ESA BR-144, Columbus: Europe’s Laboratory on the International Space Station. ESA Publications Division, ESTEC, Noordwijk
1999. ISBN 92-9092-637-6
ESA SP-491, Proceedings Teach Space 2001 International Space Station Education Conference, ESA Publications Division, ESTEC,
Noordwijk 2002. ISBN 92-9092-801-8
ESA SP-1251, Seibert, G. et al, A World Wtihout Gravity - Research in Space for Health and Industrial Processes, ESA Publication
Division, ESTEC, Noordwijk 2001. ISBN 92-9092-604-X
N. H. Fløttre, Mennesket i rommet, Univeristetsforlaget, i samarbeid med Norwegian Spacecentre, Oslo 1993. ISBN 82-00-21880-5
The International Space Station European Users Guide, UIC-ESA-UM-0001, ESA Directorate of Manned Spaceflight and Microgravity.
International Space Station takes Europe to new heights. ESA Communications, Paris 2001.
Space Station advances with European expertise. ESA Communications Office, Directorate of Manned Spaceflight and Microgravity,
ESA, ESTEC, Noordwijk 2002.
B. Thode and T. Thode “Microgravity: Earth and Space – An Educator’s Guide with Activities in Technology, Science, and Matematics
Education”, Produced by the International Technology Education Association under NASA Grant NAG8-1546 (EG-2001-01-12-MSFC)
